Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης εκφώνησε χθες, Δευτέρα 26 Οκτωβρίου, στο Συμβούλιο Ασφαλείας, όπου η Ελλάδα ασκεί την προεδρία, κοινή δήλωση πέντε κρατών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης που χαρακτηρίζει «ψευδεπίγραφο» και «άκυρο και ανυπόστατο» το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Το κείμενο απαντά στην κύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης: η κίνηση αυτή δεν μεταβάλλει «τη νομική πραγματικότητα», το μνημόνιο παραμένει «άκυρο και ανυπόστατο» και δεν μπορεί να αποτελέσει «νόμιμη βάση» για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.

Συνυπογράφουν με την Αθήνα η Κύπρος, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Αίγυπτος, το Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η δήλωση στηρίζεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και στο εθιμικό δίκαιο. Επισημαίνει ότι το μνημόνιο παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα των παράκτιων κρατών, «συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών», ότι δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη και ότι η αποδοχή διμερών συμφωνιών που αγνοούν τους κανόνες θα έθετε «επικίνδυνο προηγούμενο». Σημειώνει ακόμη ότι η Αθήνα έχει συνομιλήσει με τη Λιβύη «με καλή πίστη» για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών και εκφράζει την ετοιμότητά της να συνεχίσει.

Το νέο στοιχείο είναι η σύνθεση. Την Τρίτη 20 Οκτωβρίου η Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης επικύρωσε το μνημόνιο· ακολούθησε η κεκλεισμένων των θυρών ενημέρωση των μελών του Συμβουλίου από την πρέσβειρα Αγλαΐα Μπαλτά υπό την εθνική της ιδιότητα, κατά διπλωματικές πηγές, ενώ στις 21 Οκτωβρίου η ΕΕ τοποθετήθηκε χωριστά, με δήλωση της Κάγια Κάλας. Χθες οι δύο γραμμές εμφανίστηκαν ενωμένες, με δύο χώρες του Κόλπου να προστίθενται στους συνυπογράφοντες.

Νωρίτερα χθες, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε στραφεί κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όσων χωρών αντέδρασαν στην επικύρωση, λέγοντας, κατά τουρκικά ΜΜΕ, ότι οι αντιδράσεις «δεν έχουν καμία νομική βάση». Διαβεβαίωσε ότι η Άγκυρα δεν επιδιώκει οφέλη εις βάρος κανενός στην Ανατολική Μεσόγειο και ότι όποιος επιχειρεί να θέσει την Τουρκία εκτός της περιοχής οφείλει να σεβαστεί «τη βούληση της Τουρκίας και της Λιβύης». Οι Βρυξέλλες είχαν χαρακτηρίσει τη συμφωνία «κενής περιεχομένου» και αντίθετη με το Δίκαιο της Θάλασσας.

Σε δηλώσεις του από την Αίγυπτο, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες απάντησε σε ερώτηση για συμφωνίες που παραβιάζουν το δίκαιο της θάλασσας ότι τέτοιες ρυθμίσεις δεν πρέπει ούτε να γίνονται σεβαστές ούτε να γίνονται αποδεκτές και ότι πρέπει να επικρατεί «η ισχύς του δικαίου» και όχι «το δίκαιο της ισχύος». Δεν κατονόμασε την Τουρκία.

Η δήλωση δεν αναφέρει την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου (GSI). Κατά το NewsIT, η Αθήνα ερμηνεύει την κύρωση ως απάντηση στο καλώδιο και στο θαλάσσιο πάρκο του νότιου Αιγαίου — εκτίμηση μέσου, όχι επίσημη θέση. Από τις πηγές δεν προκύπτει ότι το Συμβούλιο θα υιοθετήσει δεσμευτικό κείμενο.