Μια κοινή φωτογράφιση του ματιού που γίνεται σε ρουτινιάρικο οφθαλμολογικό έλεγχο θα μπορούσε, σύμφωνα με νέα έρευνα, να αποκαλύψει παράγοντες κινδύνου για νόσο Αλτσχάιμερ δεκαετίες πριν ο ασθενής αισθανθεί οποιοδήποτε σύμπτωμα. Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Φλόριντα ανέπτυξαν μοντέλο μηχανικής μάθησης με επικεφαλής την καθηγήτρια βιοϊατρικής μηχανικής Ruogu Fang, το οποίο αναλύει κλινικές απεικονίσεις αμφιβληστροειδούς και εντοπίζει δομικές αλλαγές που διαφεύγουν της ανθρώπινης αντίληψης.

Το σύστημα εκπαιδεύτηκε σε 62.876 εικόνες από πάνω από 40.000 συμμετέχοντες της βάσης UK Biobank. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αναγνωρίζει αλλοιώσεις στις αρτηρίες και στο οπτικό νεύρο — περιλαμβανομένων αγγειακής δυσκαμψίας, λέπτυνσης του οπτικού νεύρου, στένωσης μικρών αρτηριών και μειωμένης αγγειακής πυκνότητας — που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας. Ο αμφιβληστροειδής, ως άμεση προέκταση του κεντρικού νευρικού συστήματος, «αντικατοπτρίζει με υψηλή πιστότητα» βλάβες που αναπτύσσονται σε βαθύτερες εγκεφαλικές δομές — περιοχές απροσπέλαστες χωρίς MRI ή άλλες επεμβατικές μεθόδους.

Το μοντέλο δεν αρκείται στα οπτικά χαρακτηριστικά: συσχετίζει τις απεικονίσεις με 12 παράγοντες κινδύνου, μεταξύ των οποίων η αρτηριακή πίεση, ο δείκτης μάζας σώματος, συνήθειες καπνίσματος και κατανάλωσης αλκοόλ, η ποιότητα ύπνου και το ιστορικό κατάθλιψης. Κατά τον Seowung Leem, διδακτορικό φοιτητή και κύριο συντάκτη της μελέτης, η καινοτομία έγκειται στο ότι το σύστημα εξετάζει το σύνολο αυτών των δεικτών ως συνεκτικό πλαίσιο κινδύνου, αντί να αντιμετωπίζει κάθε παράγοντα χωριστά.

Η πρακτική διάσταση αφορά τόσο το κόστος όσο και τη χρονική απόσταση από τη βλάβη. Σε αντίθεση με τις εξειδικευμένες νευρολογικές εξετάσεις που στοχεύουν σε τελικό στάδιο παθολογίας, η φωτογράφιση αμφιβληστροειδούς είναι φθηνή, μη επεμβατική και ήδη ευρέως διαθέσιμη. Το χρονικό περιθώριο που ανοίγεται — δεκαετίες πριν από τα πρώτα κλινικά σημεία — θα επέτρεπε παρεμβάσεις όπως η ρύθμιση αρτηριακής πίεσης ή η βελτίωση της υγιεινής ύπνου, πριν επέλθει μη αναστρέψιμη εγκεφαλική βλάβη.

Το εύρημα ενισχύει την ερευνητική κατεύθυνση που βλέπει τον αμφιβληστροειδή ως βιολογικό αισθητήρα νευροεκφυλιστικών διεργασιών. Ωστόσο, καθώς η εκπαίδευση του μοντέλου βασίστηκε αποκλειστικά σε δεδομένα του UK Biobank — που εκπροσωπεί κυρίως βρετανικούς πληθυσμούς — η ευρύτερη γενίκευση των ευρημάτων σε διαφορετικές εθνικές ομάδες απαιτεί, κατά γενική εκτίμηση των ειδικών, περαιτέρω επαλήθευση. Το εργαλείο θέτει ωστόσο βάσεις για μελλοντικές εφαρμογές προληπτικής ιατρικής που θα ανιχνεύουν νευροεκφυλιστικές ασθένειες πολύ πριν γίνουν κλινικά ορατές.