Πάνω από 162.000 υποψήφιοι έμειναν εκτός Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης την πενταετία 2021-2025, την ίδια περίοδο που τα ΑΕΙ άφηναν δεκάδες χιλιάδες θέσεις κενές — το πιο αιχμηρό εύρημα στον πενταετή απολογισμό της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής (ΕΒΕ), όπως τον παρουσιάζει ανάλυση που δημοσιεύει το «Πρώτο Θέμα».

Τα στοιχεία επεξεργάστηκε ο καθηγητής μαθηματικών και εκπαιδευτικός αναλυτής Γιάννης Ζαμπέλης (PaideiaNet), με βάση τις κατηγορίες «Επιλογή ΓΕΛ» και «Επιλογή ΕΠΑΛ» των επίσημων πινάκων του υπουργείου Παιδείας — περίπου το 90% των υποψηφίων κάθε χρονιάς, εκτός των ειδικών κατηγοριών και του 10%. Πρόκειται δηλαδή για ανάλυση ενός μελετητή και όχι για επίσημο υπουργικό απολογισμό.

Από τους 162.877 αποκλεισμένους, οι 132.880 — σχεδόν οκτώ στους δέκα — δεν έφτασαν καν στο μηχανογραφικό, επειδή δεν συγκέντρωσαν τα όρια της ΕΒΕ· οι υπόλοιποι 29.997 κατέθεσαν δελτίο αλλά δεν πέρασαν τη βάση καμίας σχολής. Αυτό το 81,6% που μένει στην πόρτα πριν καν δηλώσει σχολή είναι, κατά τον αναλυτή, η καρδιά του ζητήματος: ο αποκλεισμός κρίνεται από το κατώφλι, όχι από τις βάσεις των τμημάτων.

Ο μηχανισμός, σημειώνει, πιέζει άνισα τους δύο τύπους Λυκείου. Στα ΓΕΛ, από 369.455 υποψηφίους έμειναν έξω 114.442 — σταθερά γύρω στο 31%, με την ΕΒΕ να ευθύνεται για πάνω από το 90% αυτών των αποκλεισμών. Στα ΕΠΑΛ η εικόνα είναι βαρύτερη: από 77.498 υποψηφίους εισήχθησαν μόλις 29.063, με τον αποκλεισμό να κυμαίνεται από 61,4% έως 63,5% — εκεί η ΕΒΕ μετράει για το 60% και οι βάσεις για το 40%.

Την ίδια στιγμή, τα τμήματα έμειναν με άδειες έδρες. Μόνο στα ΓΕΛ καταγράφηκαν 60.102 κενές θέσεις την πενταετία — το 19,1% των διαθέσιμων, και 26,1% την πρώτη χρονιά εφαρμογής· στα ΕΠΑΛ οι κενές ήταν 1.112, μόλις το 3,9%. Η ΕΒΕ, λέει ο Ζαμπέλης, λειτουργεί ως «καθολικός φραγμός»: «αν δεν πιάνεις το ελάχιστο σε ένα μάθημα, δεν μπορείς να δηλώσεις τίποτα — ούτε καν τις περιφερειακές σχολές που τελικά παραμένουν κενές».

Το μέτρο θεσπίστηκε για να εξασφαλίσει ένα ελάχιστο ακαδημαϊκό κατώφλι εισόδου. Οι υποστηρικτές του μιλούν για «ποιοτική θωράκιση»· οι επικριτές για οριζόντιο φραγμό πρόσβασης. «Είναι ζήτημα πολιτικής επιλογής, όχι αριθμητικής», καταλήγει ο αναλυτής, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα αν η ΕΒΕ χρειάζεται διαφορετική βαθμονόμηση ανά τύπο Λυκείου.